Ignace Bossuyt: Antonio Vivaldi en het concerto

In deze Inleiding tot actief luisteren naar muziek wil de auteur de mythe doorbreken dat de muziek voor de "gemiddelde liefhebber-luisteraar" een geheimtaal is, die omwille van haar zogezegd complex "tekensysteem" (noten, kruisen,mollen ...) en haar specifieke terminologie (tonaliteit, modulatie, harmonie ...) slechts voor ingewijden toegankelijk zou zijn.
Vertrekkend van een concreet beluisterbaar muziekvoorbeeld, nl. de eerste bladzijden van De Lente uit de bekende Vier Jaargetijden van Antonio Vivaldi (1678-1741), ontsluiert de schrijver in een heldere formulering stapsgewijs de muziek in al haar geledingen, zodat de lezer na de lectuur van het eerste hoofdstuk de basisbegrippen van de muziektheorie onder de knie heeft en tevens inzicht heeft verworven in het visueel en auditief beeld van een eenvoudige muziekpartituur.
Daarna gaat alle aandacht naar het intens beluisteren van een aantal werken van Antonio Vivaldi, waarbij de auteur twee recente, kwalitatief hoogstaande CD-opnamen als uitgangspunt neemt, nl. Vivaldi. Concerti. Alla rustica, een verzameling van zes concerti voor zeer uiteenlopende bezetting, uitgevoerd door the English Concert, o.l.v. Trevor Pinnock (Archiv Produktion 415 674-2) en Vivaldi. De Vier Jaargetijden, in uitvoeringen door hetzelfde ensemble (Archiv Produktion 400 045-2) of door The Academy of Ancient Music, o.l.v. Christopher Hogwood (L'oiseau Lyre Florilegium 410 126-2 of 417 515-2).
De auteur wil de luisteraar deelgenoot maken aan de vreugde die het "actief bezig" zijn met de muziek met zich mee brengt, in de zin van een "intense beluistering".
De keuze van Vivaldi werd bepaald door factoren van uiteenlopende aard: de populariteit van de componist wordt geschraagd door de hoge kwaliteit van het werk en bovendien vormen zijn concerti een uitstekend vertrekpunt voor de voorgestelde luistermethode, omdat zij relatief kort zijn en zeer overzichtelijk van opbouw.
Aan de hand van de geciteerde werken wordt de concertostructuur, waarbij het accent ligt op de afwisseling tussen orkestfragmenten en solistische gedeelten, in verschillende "praktische luisterfasen" systematisch uiteengezet, zodat de luisteraar constant wordt gestimuleerd om "het oor te spitsen" naar wat er muzikaal precies "gebeurt".
In de grondige bespreking van de Vier Jaargetijden, waaruit in bijlage tien uitvoerige muziekfragmenten werden toegevoegd, slaagt de auteur er in op verhelderende wijze inzicht te verschaffen in Vivaldi's meesterlijke combinatie van "abstracte muziek" (vioolconcerto) en uitdrukking van een "buiten-muzikaal programma" (jachttafereel, oogstfeest, natuurverschijnselen, menselijke reacties op koude en warmte, ijspret, e.d.). verhaal en muzikale structuur versmelten hierbij tot een perfecte, evenwichtig uitgebouwde eenheid.
Deze publicatie, die zich richt tot elke niet-professionele muziekliefhebber, is een echte praktische handleiding tot een luistermethode die, zonder "specialistisch" te zijn, doordringt tot de kern van een muziekwerk. Als handboek kan het ongetwijfeld ook nuttige diensten bewijzen in het muziekonderwijs en in de hoogste jaren van het algemeen secundair onderwijs.